Sanfratello Giuseppe, «Μεγάλα μέλη» στη Θεία Λειτουργία: τα μελισματικά είδη της σικελοαλβανικής παράδοσης
Σκοπός της εργασίας μου είναι να παρουσιάσω μια ανάλυση των ύμνων της Θείας Λειτουργίας – και ιδίως των λεγόμενων «μεγάλων μελών» – όπως έχουν διασωθεί στις αλβανόφωνες κοινότητες της Σικελίας. Οι ιερείς και οι πιστοί που ακολουθούν τη βυζαντινή τελετουργία έχουν καλλιεργήσει το μουσικό ρεπερτόριο από την εποχή της διασποράς στην Ιταλία, μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Η Πιάνα ντελί Αλμπανέσι (που ιδρύθηκε το 1488) αποτελεί σήμερα το κύριο κέντρο μεταξύ των αλβανικών αποικιών και την έδρα της Βυζαντινής Επαρχίας.
Ο όρος «μεγάλα» σε σχέση με τα «μέλη» εμφανίζεται για πρώτη φορά στη συλλογή του π. Μπαρτολομέο Ντι Σάλβο (2016), στην οποία προτείνεται ο τίτλος «ΜΕΓΑΛΑ ΚΕΚΡΑΓΑΡΙΑ» ως τίτλος ενός παραρτήματος του Κεκραγαρίου. Οι μελωδίες που περιλαμβάνονται σε αυτό το τελευταίο τμήμα του πρώτου μέρους του βιβλίου του Ντι Σάλβο είναι πράγματι πιο μελισματικές από εκείνες που παρουσιάστηκαν προηγουμένως μέσω των οκτώ τρόπων, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τις ονόμασε «μεγάλες».
Επίσης, παρουσιάζω ορισμένα αποτελέσματα μιας σύγκρισης που πραγματοποιήθηκε με μερικές ύστερες βυζαντινές πηγές, οι οποίες παρουσιάζουν ορισμένα αντιπροσωπευτικά επαναλαμβανόμενα μελωδικά και ρυθμικά πρότυπα. Το καλοφωνικό ρεπερτόριο που ανέλυσε στη μελέτη του ο D. Conomos σχετικά με τις βυζαντινές λειτουργικές πηγές (1974, 1985) έχει πράγματι αποκαλύψει έναν μηχανισμό μελωδικής φρασεολογίας πολύ παρόμοιο με αυτόν που συναντάται στις σικελικο-αλβανικές «μεγάλες μελωδίες», όπως εκφράζεται σε ορισμένες από τις «μεγάλες» μελωδίες που σκοπεύω να παρουσιάσω στην παρούσα εργασία (π.χ. Τρισάγια, Αλληλούια, Χερουβικοί Ύμνοι, Μεγαλυνάρια, Κοινvωικά κ.λπ.).
Τέλος, αναφερόμενος σε τέτοια μέλη, σκοπεύω πράγματι να επεκτείνω το επίθετο «μεγάλα» σε ορισμένους ψαλμούς της Θείας Λειτουργίας, οι οποίοι παρουσιάζουν παρόμοιο μελισματικό χαρακτηριστικό στη μελωδική τους εξέλιξη, καθώς και να διατυπώσω ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με τη συγκεκριμένη ρυθμική και μελωδική φρασεολογία που χρησιμοποιείται σε αυτό το περιφερειακό «καλοφωνικό» ιδίωμα.
The objective of my paper is to offer an analysis of the chants of the Divine Liturgy – particularly of the so called «great melodies» – as transmitted in the Albanian-speaking communities of Sicily. Priests and faithful adhering to the Byzantine rite have cultivated the musical repertoire since the time of the diaspora in Italy, in the aftermath of the Fall of Constantinople. Piana degli Albanesi (founded in 1488) is today the main centre amongst the Albanian colonies and the See of the Byzantine Eparchy.
The term “great” associated with ‘melodies’ appears for the first time in fr. Bartolomeo Di Salvo’s collection (2016), in which “ΜΕΓΑΛΑ ΚΕΚΡΑΓΑΡΙΑ” is suggested as the title of an appendix to the Κεκραγάριον. The melodies included in this final section of the first part of Di Salvo’s book are in fact more melismatic than the ones previously presented through the eight modes, and this is the reason why he named these as “great”.
Also, I show some results of a comparison made with a few late- Byzantine sources representing generative repetitions of melodic and rhythmical cells. The kalophonic repertoire analysed in Conomos’s study on Byzantine liturgical sources (1974, 1985) has in fact shown a mechanism of melodic phrasing very much close to the one found in the Sicilian-Albanian “great melodies”, as represented in some of the “great” ones I intend to display in this paper (i.e. Trishagia, Alleluias, Cherubic Hymns, Megalynaria, Koinōnika, etc.).
Finally, while speaking of such melodies, I indeed contemplate to extend the adjective “great” to some chants of the Divine Liturgy, showing a similar melismatic feature in their melodic development, as well as providing some remarks on the specific rhythmical and melodic phrasing employed in such regional ‘kalophonic’ idiom.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου