Περίληψη
Αλεξάνδρου Μαρία, Η παλαιογραφία της βυζαντινής μουσικής. Μια σύντομη εισαγωγή με ορισμένες προκαταρκτικές σημειώσεις στα μουσικά παλίμψηστα
Ο όρος «βυζαντινή μουσική» χρησιμοποιείται συνήθως για την Ψαλτική Τέχνη, δηλαδή το εκκλησιαστικό άσμα της Ορθόδοξης Εκκλησίας και άλλων χριστιανικών κοινοτήτων βυζαντινού τύπου, που ασκείται σε περιοχές όπως η Ελλάδα, η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Σερβία κ.λπ. Οι κύριες πηγές για τη μελέτη της περιλαμβάνουν τη γραπτή μουσική παράδοση, τα θεωρητικά έργα και την προφορική παράδοση. Η παρούσα συμβολή είναι αφιερωμένη στον πρώτο τύπο πηγών, που χρονολογείται πριν από τη μεταρρύθμιση των Τριών Δασκάλων, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1814. Διατηρούνται περισσότερα από 7.000 βυζαντινά μουσικά χειρόγραφα, με το παλαιότερο να θεωρείται το Ειρμολόγιο Λαύρα Β 32, του 950 περίπου. Τα Monumenta Musicae Byzantinae αφιερώθηκαν στην έρευνα γραπτών πηγών μέχρι το 1500, ενώ η ελληνική παραδοσιακή σχολή έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στην προφορική παράδοση και επίσης στα χειρόγραφα μεταβυζαντινής χρονολογίας. Και οι δύο σχολές αντάλλαξαν αποτελέσματα, ειδικά από τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Ένα διάγραμμα (ενότητα 3) παρουσιάζει την ιστορική εξέλιξη, στις βασικές της φάσεις, της βυζαντινής μουσικής σημειογραφίας. Ακολουθούν πληροφορίες σχετικά με τις αποσπασματικές πηγές (ορισμένες από τις οποίες είναι παπυρικές) και τα τοπικά συστήματα σημειογραφίας, καθώς και σχετικά με την εκφωνητική σημειογραφία και τις μελωδικές σημειογραφίες. Η συμβολή ολοκληρώνεται με μια σύντομη επισκόπηση της κατάστασης όσον αφορά τα λειτουργικά-μουσικά παλίμψηστα, με βάση τον κατάλογο του Moran (1985). Τα χειρόγραφα που εξετάστηκαν διατηρούν στην κάτω γραφή τους τους ακόλουθους τύπους σημειογραφίας: εκφωνητική σημειογραφία (Λαύρα Θήτα 46 [εικόνες 1-5, χειρόγραφο πιθανώς του 10ου αιώνα] ίσως του 10ου αιώνα] και Αθήνα, Ιερά Σύνοδος Ελλάδος 108 [εικόνες 6-9, χειρόγραφο ίσως του 11ου αιώνα], σημειογραφία θήτα και παλαιοβυζαντινή (Matritensis 4848) και μεσαιωνική σημειογραφία (Koutloumousiou 86). Ο παλαιογράφος συνεχίζει να αναζητά αποκαλυπτικές ανακαλύψεις σχετικά με τη μουσική σημειογραφία ακόμη παλαιότερων εποχών, η οποία μεταδίδεται ακόμη, σε κάποιο βαθμό, χάρη στο έργο πολλών γενεών ψαλτών.
Resumen: La denominación «música bizantina» suele aplicarse a la Psaltike ¯ Techne ¯, es decir, al canto de la Iglesia Ortodoxa y de otras comunidades cristia-nas de rito bizantino, practicado en lugares como Grecia, Rumania, Bulgaria, Serbia, etc. Las fuentes principales para su estudio comprenden la tradición musical escrita, las obras de carácter teórico y la tradición oral; al primer tipo de fuen-te-anterior a la reforma de los Tres Maestros, realizada en la Constantinopla de 1814-se dedica esta contribución. Se conservan más de 7.000 manuscritos musicales bizantinos, considerándose como el más antiguo el Heirmologion Lavra B 32, de c. 950. Los Monumenta Musicae Byzantinae se consagraron a la investigación de fuentes escritas hasta 1500, mientras que la escuela tradicional griega dedicó una especial atención a la tradición oral y también a los manuscritos de cronología post-bizantina. Ambas escuelas intercambiaron resultados especialmente desde las décadas finales del siglo XX. Un esquema (sección 3) muestra cuál fue la evolución histórica, en sus grandes fases, de la notación musical bizantina. Se ofrece seguidamente informa-ción sobre las fuentes fragmentarias (algunas papiráceas) y los sistemas locales de notación, así como sobre la notación ecfonética y las notaciones melódicas. La contribución concluye con un breve estado de la cuestión en lo referente a palimpsestos litúrgico-musicales, partiendo del inventario de Moran (1985). Los manuscritos consultados preservan en su escritura inferior los siguientes tipos de notación: notación ecfonética (Lavra Theta 46 [láminas 1-5, m. pr. quizá del siglo X] y Atenas, Santo Sínodo de Grecia 108 [láminas 6-9, m. pr. quizá del siglo XI], notación-theta y paleobizantina (Matritensis 4848) y notación media temprana (Koutloumousiou 86). El paleógrafo sigue buscando descubrimientos reveladores de la notación musical de épocas aún más antiguas, transmitida todavía, en cier-ta medida, gracias a la labor de muchas generaciones de cantores.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου