Θεωρητικὸν Μέγα τῆς ΜοUσικῆς Συνταχθὲν μὲν παρὰ Χρυσάνθου Ἀρχιεπισκόπου Διρραχίου τοῦ ἐκ Μαδύτων Ἐκδοθὲν δὲ ὑπὸ Παναγιώτου Γ. Πελοπίδου Πελοποννησίου διὰ φιλοτίμου συνδρομῆς τῶν ὁμογενῶν. Ἐν Τεργέστῃ, Ἐκ τῆς Τυπογραφίας Μιχαὴλ Βάϊς (Michele Weis) 1832.
8ο, σ. ιγ΄+1 λ.+1 χ.ἀ.+1 λ.+222+1 χ.ἀ.+1 λ.+LXVI
Περιέχει τη θεωρία της βυζαντινής μουσικής σύμφωνα με τις αρχές της
νέας μεθόδου και αποτελείται από δύο μέρη, το θεωρητικό και το ιστορικό.
Πρόκειται για το περισπούδαστο και μοναδικό έργο του Χρυσάνθου, με το οποίο τεκμηριώνεται θεωρητικά και αποκρυσταλλώνεται το νέο σύστημα γραφής της βυζαντινής μουσικής. Το έργο αποτέλεσε και αποτελεί μέχρι σήμερα τη βάση όλων των μεταγενέστερων θεωρητικών. Το όλο έργο απαρτίζεται από δύο μέρη. Το πρώτο μέρος χωρίζεται σε πέντε βιβλία που το κάθε ένα διαιρείται σε κεφάλαια, ως εξής: Βιβλίο Α´, κεφ. «Πῶς ὁρίζεται καί διαιρεῖται ή μουσική», «περί τοῦ κατά ποσοῦ», «περί χαρακτήρων τῶν φθόγγων», «περί συνθέσεως τῶν χαρακτήρων», «περί παραλλαγῆς», «περί διαστημάτων», «περί συμφωνίας», «περί τοῦ διαπασῶν συστήματος», «περί τοῦ Τροχοῦ», «περί τριφωνίας», «περί μαρτυριῶν τοῦ διατονικοῦ Γένους».
Βιβλίο Β´, Κεφ. «Περί τῆς ἐν μελωδίᾳ ποιότητος», «περί ὑποστάσεων», «περί τῶν ἀχρόνων ὑποστάσεων», «περί διαφορᾶς ἐκδοχῆς τῶν φθόγγων τῶν χαρακτήρων», «περί ρυθμοῦ», «περί χρόνων», «περί ποδῶν», «περί μέτρων», «περί ρυθμῶν», «παρακαταλογή τῶν Ὀθωμανικῶν ρυθμῶν», «περί ἐμφάσεως ρυθμικῆς», «περί τρόπων τῶν ρυθμῶν», «περί μεταβολῆς ἐν ρυθμοῖς», «περί ρυθμοποιΐας», «περί χειρονομίας».
Βιβλίο Γ´, Κεφ. «Περί τῶν κατά μουσικήν Γενῶν», «περί ἡμιτόνων», «περί τῆς ἐν φθόγγοις διαφορᾶς», «περί χρωματικοῦ Γένους», «περί φθόγγων τοῦ
χρωματικοῦ Γένους», «περί παραλλαγῆς τοῦ χρωματικοῦ Γένους», «περί τοῦ
ἐναρμονίου γένους», «περί χροῶν», «πόσαι αἱ δυναταί χρόαι».
Βιβλίο Δ´, Κεφ. «Περί Ἤχου», «περί τῶν ὀκτώ Ἤχων κατά τόν Μανουήλ Βρυένιον», «περί τῶν ὀκτώ Ἤχων κατά τούς ψαλμωδούς», «περί τῶν συστατικῶν τῶν Ἤχων», «περί τῶν ἀπηχημάτων», «περί τοῦ πρώτου Ἤχου», «περί τοῦ δευτέρου Ἤχου», «περί τοῦ τρίτου Ἤχου», «περί τοῦ τετάρτου Ἤχου», «περί τοῦ πλαγίου πρώτου Ἤχου», «περί τοῦ πλαγίου δευτέρου Ἤχου» «περί τοῦ βαρέως Ἤχου», «περί τοῦ πλαγίου τετάρτου Ἤχου», «περί μεταθέσεως καί φθορῶν».
Βι6λίο Ε´, Κεφ. «περί μελοποιΐας», «πῶς ἐμελίζοντο αἱ μελωδίαι», «τωρινός τρόπος τοῦ μελίζειν», «περί μουσικῶν ὀργάνων», «διαθέσεις τῶν ἀκροωμένων τῆς μουσικής», «χρῆσις τῆς μουσικῆς», «περί ἁρμονίας».
Το δεύτερο μέρος περιέχει δύο κεφάλαια τό «Ἀφήγησιςπερί ἀρχῆς καί προόδου τῆς μουσικῆς» καί «Πῶς προσιτέον τῇ μουσικῇ».
Ξανατυπώθηκε το 1911 από τον Σπ. Κουσουλίνο και αναστατικά το 1977, 1978, 1993, από τους εκδοτικούς οίκους Κ. Σπανού και «Κουλτούρα» Η έκδοση του Σπανού έχει εισαγωγή του Γ. Χατζηθεοδώρου (βλ. εδώ).
Το 2007 εκδόθηκε από τη μονή Βατοπαιδίου σε νέα έκδοση με επιμέλεια του Γ. Κωνσταντίνου. Στην τελευταία έκδοση παρουσιάζεται το μοναδικό, ενδεχομένως, αυτόγραφο του Χρυσάνθου (Βιβλιοθήκη Δημητσάνας, κωδ. 18, έτος 1816). Η αξία της προκειμένης εκδόσεως έγκειται τόσο στην ιστορικής σημασίας παρουσίαση στο κοινό του ανέκδοτου αυτόγραφου του Χρυσάνθου (1816) όσο και στον παραλληλισμό του με την έντυπη έκδοση (1832), από τον οποίο εξάγονται πολύτιμα συμπεράσματα για την καλύτερη κατανόηση της εκκλησιαστικής μουσικής. [Σ.τ.Σ.]
Προγενέστερη βιβλιογραφία: Ἠλιού, ἀρ. *1832.69
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου