Summary / Περίληψη
Wolfram Gerda, Το βυζαντινό τροπικό σύστημα σε σχέση με την αρχαία ελληνική μουσική θεωρία
Θεωρητικές πραγματείες για την εκκλησιαστική μουσική εμφανίζονται για πρώτη φορά τον 14ο/15ο αιώνα. Αυτό φαίνεται μάλλον αργά σε σύγκριση με τα σημειωγραφημένα μουσικά χειρόγραφα που είχαν ήδη παραδοθεί τουλάχιστον από τον 10ο αιώνα. Μόνο οι λεγόμενοι Αγιοπολίτες ανάγονται τουλάχιστον στον 12ο αιώνα. Κοινή πρόθεση των θεωρητικών πραγματειών ήταν πάνω απ' όλα να δώσουν πρακτικές εντολές σε ψάλτες και μελουργούς. Αλλά από την άλλη πλευρά, οι συγγραφείς προσπαθούν να δείξουν ότι η βυζαντινή μουσική έχει μια σύνδεση με το αρχαίο τροπικό σύστημα. Υπάρχουν πολλές νύξεις στις βυζαντινές πραγματείες ότι το τροπικό σύστημα των οκτώ ήχων βασίζεται στο αρχαίο διὰ πασῶν, που εκφράζεται με τον όρο διπλασμός ή διπλοφωνία. Δείχνει την ιδέα του οκτάχορδου οργάνου, το οποίο αποτελεί το βυζαντινό τονικό σύστημα. Στην αρχαία θεωρία, το σύστημα τελείων, ως ουσία όλων των συστημάτων, περιλαμβάνει δύο οκτάβες – δὶς διὰ πασῶν. Στις βυζαντινές πραγματείες, οι αρχαίοι τόνοι δώριος, λύδιος, φρύγιος, μιξολύδιος και οι πλάγιοί τους συγκρίνονται με τους βυζαντινούς ήχους. Ο Γαβριήλ ιερομόναχος αναφέρει ότι 15 σημειογραφικά σημεία μπορούν να εκφράσουν δύο διπλασμούς.
Πρώτες νύξεις για το βυζαντινό τροπικό σύστημα βρίσκονται σε παπύρους του 6ου και 7ου αιώνα, όπως φαίνεται από μαρτυρίες. Είναι αβέβαιο αν υπήρχε ήδη ένας τύπος μελουργίας. Αλλά στα μέσα του 9ου αιώνα, ο Λατίνος θεωρητικός Αυρηλιανός του Ρεόμ μιλά για τους βυζαντινούς τύπους τονισμού ως laetantis adverbia. Σε λίγα Στιχηράρια του 11ου/12ου αιώνα, στη σημειογραφία Coislin, βρίσκουμε ένα εκτεταμένο σύστημα τύπων μελουργίας, το οποίο περιορίστηκε σε έναν ή δύο τύπους στη διαστηματική μεσοβυζαντινή σημειογραφία. Στην παλαιοβυζαντινή σημειογραφία, βρίσκονται φθορές, ημιφθορές και μέσα-σημάδια, τα οποία εξαφανίζονται εντελώς στα πρώτα στάδια της μεσοβυζαντινής σημειογραφίας.
Το ερώτημα είναι: Υπάρχουν σχέσεις με το αρχαίο ελληνικό τονικό σύστημα; Πώς σχηματίστηκαν οι μαρτυρίες και οι τύποι μελουργίας; Πώς χρησιμοποιήθηκαν οι φθορές και οι ημιφθορές στην παλαιοβυζαντινή σημειογραφία και γιατί εξαφανίστηκαν στην αρχή της διαστηματικής μεσοβυζαντινής σημειογραφίας;
Theoretical treatises on church-music appear for the first time in the 14th/ 15th centuries. This seems rather late in comparison with the notated music-manuscripts which were already handed down since at least the 10th century. Only the so-called Hagiopolites goes back at least to the 12th century. Common intent of the theoretical treatises was above all to give practical orders to singers and composers. But on the other side the authors try to show, that Byzantine music has a connection with the ancient modal system. There are many hints in the Byzantine treatises, that the modal system of the eight echoi is based on the ancient διὰ πασῶν, expressed by the term διπλασμός or διπλοφωνία. It shows the idea of the eight-chorded instrument, which forms the Byzantine tonal system. In the ancient theory the systema teleion, as essence of all systems, comprises two octaves – δὶς διὰ πασῶν. In the Byzantine treatises the ancient tonoi dorios, lydios, phrygios, mixolydios and their hypotonoi are set in comparison with the Byzantine echoi. Gabriel Hieromonachos states that 15 notational signs can express dýo diplasmoí.
First hints to the Byzantine modal system are found in papyri from the 6th and 7th century, shown by martyriai. If there was already an intonation formula is uncertain. But in the middle of the 9th century, the latin theorist Aurelian of Réome speaks about the Byzantine intonation formulas as laetantis adverbia. In few Sticheraria of the 11th/12th c. in Coislin notation we find an extensive system of intonation formulas, which was reduced to one or two formulas in diastematic middle-byzantine notation. In palaeobyzantine notation, phthorai, hemiphthorai and mesos-signs are found, which disappear completely in the first stages of middle-byzantine notation.
The question is: Are there any relations to the ancient Greek tonal system? How was the formation of martyriai and intonation formulas? How were the phthorai and hemiphthorai used in paleobyzantine notation and why did they disappear at the beginning of the diastematic middle-byzantine notation?
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου